است كه با كمال توطئه و شيطنت در همين چند روز در يك محلى طرح شد ، كه من نمىخواهم اسمش را ببرم . اينها گرفتارى است كه ما داشتيم . و من اميدوارم كه در اين نهضت [ . . . ] . يكى از آثار بزرگ اين نهضت اين تحولى است كه حاصل شده است براى همه‌تان ، براى خانمها ، براى برادرها ، براى خواهرها ، حاصل شده است . و آن احساس وظيفه است كه ما همه وظيفه داريم ، در مملكتمان وظيفهء آموزش داريم ؛ آموزش چيزهايى كه به دردشان مىخورد در دين و در دنيا . جامعيت مكتب اسلام اسلام يك چيزى نيست كه براى يك طرف ، قضيه را فكر كرده باشد . اسلام در همهء اطراف قضايا حكم دارد . تمام قضاياى مربوط به دنيا ، مربوط به سياست ، مربوط به اجتماع ، مربوط به اقتصاد ، تمام قضاياى مربوط به آن طرف قضيه كه اهل دنيا از آن بىاطلاعند . اديان توحيدى آمده‌اند براى اينكه هر دو طرف قضيه را نگاه بكنند و طرح بدهند . نسبت به هر دو طرف قضيه آنها حكم دارند ، طرح دارند . اين طور نيست كه يا اين طرف را ، و از آن طرف غافل باشند ؛ يا آن طرف را ، و از اين طرف غافل باشند . نه ، آن طرف هم نظر دارند ؛ اين طرف هم نظر دارند . خصوصاً اسلام كه از همهء اديان بيشتر در اين معنا پافشارى دارد كه همهء احكامش يك احكام مخلوط به سياست است ؛ دست به گردن است احكام . . . نمازش مخلوط به سياست است ؛ حَجش مخلوط به سياست است ؛ زكاتش سياست است ، ادارهء مملكت است ؛ خُمْسَش براى ادارهء مملكت است . ديگر حدود و تعزيرات ، و اينهايى كه قصاص ، و اين احكامى هست ؛ كه تمامشان را گذاشتند كنار ، و يك عده احكامى كه از غرب آمده است اينجا ، در اين زمانهاى طولانى ، به آن عمل كرده‌اند . من اميدوارم كه اين تحولى كه حاصل شده است از براى همه يعنى هم خانمها و خواهرهاى محترم ما و هم برادرهاى محترم ما احساس وظيفه كردند . اين احساس وظيفه بود كه همه‌تان را آورد در خيابانها با فرياد ، دشمن خودتان را بيرون كرديد . اين دخالت مستقيم شما در سياست بود . همانى بود كه آنها مىگفتند شما چه كار